Χαιρετισμοί

Tο βιβλίο τούτο βασίζεται στην πτυχιακή εργασία που συνέγραψε ο Ευάγγελος Ν. Κοτατής στο Πανεπιστήμιο De Montfort στο Leicester της Αγγλίας. Διδάσκοντας, τότε, εκεί Ιστορία της Αρχιτεκτονικής είχα τον Ευάγγελο ανάμεσα στους φοιτητές μου. Είναι μεγάλη η χαρά μου, επομένως, που βλέπω ότι η πτυχιακή εκείνη εργασία, άνθισε καταλήγοντας σε αυτή την έξοχη δίγλωσση έκδοση, (ελληνικά και αγγλικά), η οποία εξυπηρετεί τον σκοπό του συγγραφέα να προσεγγίσει ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό.

Τό θέμα είναι η παρουσίαση και η καταγραφή ενός πλήθους κτιρίων, που χαρακτηρίζονται από ένα αμάλγαμα βυζαντινών, γενουατικών, οθωμανικών και βενετικών αρχιτεκτονικών επιρροών. Τα πιο αντιπροσωπευτικά είναι τά κτίρια του Κάμπου, όπου οι ευγενείς του νησιού έκτισαν τους πύργους τους.

Η εικονογράφηση του βιβλίου είναι εξαιρετική, καθώς παρουσιάζει έναν μεγάλο αριθμό σωζομένων κτιρίων και προσεγγίζει την ιστορία τους με εξαιρετική ευαισθησία. Ο συγγραφέας πονά γι’ αυτήν την κληρονομιά και ο σκοπός του είναι να συμβάλει στο τέρμα της παρακμής, ούτως ώστε τ’αρχιτεκτονικά αυτά σύνολα να μείνουν κτῆμα ἐς αἰεί για τις μελλοντικές γενεές. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό όχι μόνο για το νησί, αλλά και για την Ελλάδα και εν γένει για όλον τον κόσμο, καθώς ο αρχιτεκτονικός πολιτισμικός πλούτος έχει κατά μεγάλο μέρος χαθεί για πάντα. Οι επόμενες γενεές θα έπρεπε να είναι σε θέση να γνωρίζουν την κληρονομιά τους και με υπερηφάνεια να την έχουν ως πηγή έμπνευσης.

Όχι μόνο διάβασα το χειρόγραφο μ’ ευχαρίστηση, αλλά θεωρώ ότι αποτελεί πηγή γνώσης για μένα, γι’αυτόν τον λόγο είμαι ιδιαίτερα συγκινημένος για την πρόσκληση που έλαβα, να το προλογίσω.

Adam Hardy
Καθηγητής Αρχιτεκτονικής
Σχολή Αρχιτεκτονικής Ουαλίας
Πανεπιστήμιο Κάρντιφ
Ουαλία – Ηνωμένο Βασίλειο

---

Το βιβλίο αυτό χαρακτηρίζεται από ένα νεανικό και ειλικρινή ενθουσιασμό για τα Αρχιτεκτονικά σύνολα και μνημεία που πλαισιώνουν την ευρύτερη γειτονιά της καταγωγής του αγαπημένου συναδέλφου Ευάγγελου Κοτατή. Η αρχικά πτυχιακή του εργασία αποτελεί σήμερα μία αξιόλογη ερευνητική προσπάθεια στη λαογραφία, στην αρχιτεκτονική , στην ιστορία του τόπου μας. Με πάθος, ανησυχίες, ευαισθησία, επιμονή και μεράκι μας κάνει κοινωνούς της ζωής του Κάμπου με πληροφορίες πλούσιες, εμπλουτιζόμενες με φωτογραφίες που εικονογραφούν αυτό το αρχιτεκτονικό σύνολο.

Γλαφυρό ταξίδι στο χρόνο με τους ανθρώπους που δημιούργησαν τα αρχοντικά, τα κατοίκησαν, τα διαμόρφωσαν με τη διαφοροποιημένη, κάθε φορά, χρήση τους: έτσι, ο Ευάγγελος πραγματοποιεί τη σύνδεση κελύφους και γενεαλογίας των χρηστών. Με τον τρόπο αυτό τα δημοσιευμένα μνημεία δεν περιγράφονται απλώς ως αρχιτεκτονικοί όγκοι αλλά και ως ζωντανοί οργανισμοί ζωής και δράσης. Με πείσμα και αντίσταση στην αλλοίωση και τη φθορά προσπαθεί να διατηρήσει στις φωτογραφίες και τα κείμενά του πειστικές εικόνες για ένα από τα ωραιότερα αρχιτεκτονικά συμπλέγματα του νέου Ελληνισμού.

Προσδοκούμε ότι το βιβλίο αυτό θα γίνει πηγή γνώσης, σεβασμού, ευθύνης και προστασίας της πολιτιστικής ιστορίας του τόπου μας. Η ανεκτίμητη μαρτυρία του παρελθόντος μας ας γίνει μυσταγωγία αναγνώρισης της δικής μας ταυτότητας και εξέλιξης του δικού μας πολιτισμού.

Άννα Ν. Φήκαρη
Αρχιτέκτων Μηχανικός
Πρόεδρος Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Χίου

Παρουσίαση του Βιβλίου

Η παρουσίαση του βιβλίου “Οι Θησαυροί του Κάμπου”, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 25 Αυγούστου 2017 στο Ίδρυμα “Μαρία Τσάκος”, στην πόλη της Χίου.

Η Δημιουργία του Βιβλίου

Η παραγωγή και η εκτύπωση του βιβλίου πραγματοποιήθηκαν στις εγκαταστάσεις του εκδοτικού οίκου Άλφα Πι. Το έργο ολοκληρώθηκε σε στενή συνεργασία με τον Γιάννη Ν. Παλιό στη Χίο, καθώς και με τη γραφίστρια του βιβλίου, Μόνικα Κόβαρικ (Monika Kovarik). Η Μόνικα σχεδίασε σχολαστικά κάθε σελίδα ξεχωριστά, τις οποίες επεξεργαζόμασταν και διορθώναμε μαζί βήμα-βήμα, μέχρι την τελική τους μορφή.

Εκείνη την περίοδο ζούσα για έναν χρόνο στην Αυστραλία (2015-2016), οπότε η συνεργασία μας γινόταν εξ ολοκλήρου εξ αποστάσεως. Με την επιστροφή μου στη Χίο, η δουλειά με τον Γιάννη Ν. Παλιό και τη Μόνικα Κόβαρικ συνεχίστηκε από κοντά, στις εγκαταστάσεις του εκδοτικού οίκου, πάνω ακριβώς από το πιεστήριο την ώρα που τυπωνόταν το βιβλίο.

Από τη Διπλωματική στο Βιβλίο

Η έρευνά μου επικεντρώνεται στη ζωή και το έργο των αρχιτεκτόνων Δημήτρη Πικιώνη και Arnold C. Smith, οι οποίοι εργάστηκαν ανεξάρτητα αλλά με έναν κοινό σκοπό: την τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής καταγραφής της Χίου. Το εγχείρημα αυτό χρηματοδοτήθηκε από τον Χιώτη λόγιο και μεγάλο ευεργέτη Φίλιππο Π. Αργέντη, ο οποίος αναγνώρισε νωρίς τη σημασία της καταγραφής της τοπικής κληρονομιάς. Ο Πικιώνης ξεκίνησε τη μελέτη του το 1929, ενώ το έργο συνεχίστηκε από τον Smith το 1936 και ολοκληρώθηκε το 1939, αφήνοντας μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη για τη μελλοντική αρχιτεκτονική έρευνα.

Μετά τον θάνατο του Smith, το εμβληματικό βιβλίο “The Architecture of Chios” εκδόθηκε στο Λονδίνο το 1962. Το 2000, μετά τον θάνατο και του Πικιώνη, εκδόθηκε το αντίστοιχο λεύκωμα “Η Αρχιτεκτονική της Χίου”, παρουσιάζοντας για πρώτη φορά συγκεντρωμένα τα σχέδια και τις σημειώσεις του.

Το ακαδημαϊκό και ερευνητικό μου ταξίδι ξεκίνησε την περίοδο 2004–2005, με την εκπόνηση της διπλωματικής μου εργασίας στο Πανεπιστήμιο De Montfort του Λέστερ (Ηνωμένο Βασίλειο), με τίτλο:“Η οικιστικός αρχιτεκτονική της Χίου μέσα από τα μάτια των Δημήτριου Πικιώνη και Arnold C. Smith – Έμφαση στην περιοχή του Κάμπου”. Αντίτυπο της διατριβής αυτής φιλοξενείται σήμερα στην Ιστορική Βιβλιοθήκη “Κοραής” της Χίου.

Η επιλογή αυτού του θέματος κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν. Λόγω της καταγωγής της μητέρας μου, μεγάλωσα στον Κάμπο, επισκεπτόμενος από μικρός τα κτήματα των ξαδέρφων μου. Παράλληλα, ο πατέρας μου, ως εργολάβος οικοδομών, συμμετείχε επανειλημμένα στην κατασκευή, επισκευή και αποκατάσταση κτιρίων στον Κάμπο της Χίου. Από παιδί βρισκόμουν μέσα στα εργοτάξια, στις αυλές και στα αρχοντικά, παρατηρώντας πώς χτίζεται ένα κτίριο, πώς φθείρεται από τον χρόνο και πώς μπορεί να διασωθεί. Το γεγονός ότι πήγα σχολείο στον Κάμπο δυνάμωσε ακόμα περισσότερο αυτόν τον βιωματικό μου δεσμό με τον τόπο.

Η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του Κάμπου –τα αρχοντικά, οι αυλές, οι ψηλοί τοίχοι περίφραξης και τα ίχνη μιας περασμένης εποχής– αποτέλεσε την πρώτη μου ουσιαστική εμπειρία του χώρου. Αυτό το τοπίο με ώθησε να σπουδάσω αρχιτεκτονική, όχι μόνο για να καταγράψω, αλλά για να προστατεύσω την αρχιτεκτονική κληρονομιά αυτού του μοναδικού τόπου.

Το 2017, το όραμα αυτό πήρε σάρκα και οστά με την έκδοση του βιβλίου μου “Οι Θησαυροί του Κάμπου” από τον χιώτικο εκδοτικό οίκο Άλφα Πι / Γιάννης Παλιός, με την ευγενική χορηγία του αγαπημένου μου φίλου και ομογενή από την Αυστραλία, Παναγιώτη Χ. Γκαμπράνη. Το έργο αυτό αποτελεί προϊόν μιας συνεχούς μελέτης από το 2004 έως σήμερα, η οποία παραμένει ζωντανή με στόχο την κυκλοφορία μιας δεύτερης, συμπληρωμένης έκδοσης.

Σκοπός αυτής της προσέγγισης και της παρούσας μελέτης είναι να συμβάλει ουσιαστικά στην κατανόηση και την ανάδειξη της σπουδαίας αρχιτεκτονικής και ιστορικής κληρονομιάς του Κάμπου της Χίου και, ευρύτερα, της πατρίδας μας. Η γενοβέζικη παρουσία στο νησί μετά το 1346, και ειδικότερα η δραστηριότητα των Giustiniani μέσω της Μαόνα, διαμόρφωσε καθοριστικά το αρχιτεκτονικό, οικονομικό και κοινωνικό τοπίο της Χίου. Αρχοντικά, πύργοι, βίγλες, αγροτικά συγκροτήματα, το κάστρο και το λιμάνι οργανώθηκαν με τέτοιο τρόπο ώστε να συνδέουν την παραγωγή, το εμπόριο και την άμυνα, δημιουργώντας ένα μοναδικό σύνολο που επιβιώνει μέχρι τις μέρες μας ως ζωντανή μαρτυρία ιστορίας και πολιτισμού.

Παράλληλα, η έρευνα αυτή επιδιώκει να γεφυρώσει την αρχιτεκτονική με την ιστορία και με τους ανθρώπους που τη δημιούργησαν. Ο Κάμπος δεν είναι απλώς ένα σύνολο κτιρίων· είναι οι οικογένειες που τον διαμόρφωσαν και άφησαν το αποτύπωμά τους στον χρόνο. Οικογένειες όπως οι Giustiniani, Αργέντη, Πετροκόκκινου, Ροδοκανάκη, Ράλλη και άλλες σημαντικές γενιές, οι οποίες από τη βυζαντινή εποχή μέχρι σήμερα διακρίθηκαν ως έμποροι, επιχειρηματίες, στρατιωτικοί, διοικητές, λόγιοι, ιστορικοί, καλλιεργητές, ευεργέτες και επιστήμονες. Η δραστηριότητά τους εκτάθηκε πολύ πέρα από τα σύνορα της Χίου, αφήνοντας ίχνη στη Σύρο, την Αθήνα, το Λονδίνο, την Αλεξάνδρεια, στη Δύση και στην Ανατολή, προσφέροντας στην οικονομία, τις τέχνες, τα γράμματα και τις επιστήμες.

Ο απώτερος στόχος αυτής της προσπάθειας είναι η ευαισθητοποίηση τόσο των σημερινών όσο και των μελλοντικών γενεών. Από μικρή ηλικία, τα παιδιά πρέπει να εξοικειώνονται με ό,τι υπάρχει γύρω τους – να μαθαίνουν ποιοι έζησαν και δημιούργησαν σε αυτόν τον τόπο και ποια κτίρια μας παραδόθηκαν. Μέσα από τη γνώση γεννιέται ο σεβασμός, η προστασία και η εκτίμηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ο Κάμπος της Χίου αποτελεί μια μοναδική πολιτισμική δεξαμενή, μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα σε ανθρώπους και τόπους, που αξίζει να διαφυλαχθεί, να αναδειχθεί και να παραδοθεί ακέραιη στις επόμενες γενιές, ώστε η ιστορία του να παραμείνει ζωντανή και κατανοητή – από τη Χίο σε ολόκληρο τον κόσμο.