Με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψή μου στην έκθεση του Δημητρίου Πικιώνη στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138), ένιωσα την ανάγκη να μοιραστώ λίγες σκέψεις για τον άνθρωπο και τον αρχιτέκτονα Πικιώνη — έναν δημιουργό με βαθιά σχέση με τη Χίο και τον τόπο, κα-ταγωγής των γονιών του.
Όπως αναφέρει η κόρη του, Αγνή Πικιώνη, στο βίντεο της έκθεσης, ο Πικιώνης αρχικά ήθελε να γίνει ζωγράφος, όμως τελικά ακολούθησε την αρχιτεκτονική. Αυτή η πορεία με αγγίζει προσωπικά, καθώς κι εγώ αρχικά ήθελα να γίνω αρχαιολόγος, αλλά τελικά επέλεξα την αρχι-τεκτονική — έναν δρόμο που με οδήγησε να μελετήσω, να καταγράψω και να προσπαθήσω να διασώσω τον τόπο που με μεγάλωσε.
Η έρευνά μου εστιάζει στη ζωή και το έργο των αρχιτεκτόνων Δημητρίου Πικιώνη και Arnold C. Smith, οι οποίοι εργάστηκαν ανεξάρτητα αλλά για έναν κοινό στόχο: την καταγραφή της αρχιτεκτονικής δομής της Χίου. Το έργο αυτό χρηματοδοτήθηκε από τον Χιώτη λόγιο και μέ-γα ευεργέτη Φίλιππο Π. Αργέντη, ο οποίος αντιλήφθηκε νωρίς τη σημασία της τεκμηρίωσης της τοπικής αρχιτεκτονικής. Ο Πικιώνης ξεκίνησε τη μελέτη το 1929, ενώ το έργο συνέχισε ο Smith το 1936, ολοκληρώνο-ντάς το το 1939, αφήνοντας μια σπουδαία παρακαταθήκη για τη μελλοντική αρχιτεκτονική έρευνα.
Το 1962, μετά τον θάνατο του Smith, εκδόθηκε στο Λονδίνο το βιβλίο "The Architecture of Chios", ενώ το 2000 εκδόθηκε, μετά τον θάνατο του Πικιώνη, το λεύκωμα "Η Αρχιτεκτονική της Χίου", με τα σχέδια και τις σημειώσεις του.
Το ακαδημαϊκό και ερευνητικό μου ταξίδι ξεκίνησε την περίοδο 2004–2005, με την εκπόνηση της πτυχιακής μου εργασίας στο De Montfort University of Leicester (UK) με τίτλο: "The domestic architecture of Chios as seen through the eyes of Dimitrios Pikionis and Ar-nold C. Smith – Main emphasis on Kampos region". Ένα αντίγραφο της διατριβής μου έχει κατατεθεί στη Βιβλιοθήκη Κοραή.
Η επιλογή του θέματος δεν ήταν τυχαία. Μεγάλωσα στον Κάμπο, καθώς από μικρός επισκε-πτόμουν τα ξαδέρφια μου στα κτήματα, λόγω της καταγωγής της μητέρας μου. Ο πατέρας μου ήταν εργολάβος οικοδομών και είχε ασχοληθεί πολλές φορές με την κατα-σκευή, επισκευή και ανακατασκευή κτιρίων στον Κάμπο της Χίου. Από μικρός βρισκόμουν κοντά στα εργοτάξια, στις αυλές και στα αρχοντικά, παρατηρώντας πώς χτίζεται, πώς φθεί-ρεται και πώς μπορεί να σωθεί ένα κτίριο. Παράλληλα, φοίτησα στα σχολεία του Κάμπου, γεγονός που ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη βιωματική μου σχέση με τον τόπο.
Η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του Κάμπου — τα αρχοντικά των σπουδαίων οικογενειών, οι αυ-λές, οι περίβολοι και τα ίχνη μιας άλλης εποχής — αποτέλεσαν το πρώτο μου ουσιαστικό βίω-μα του χώρου και με ώθησαν να σπουδάσω αρχιτεκτονική, όχι μόνο για να καταγράψω, αλλά και για να διασώσω την αρχιτεκτονική κληρονομιά αυτού του μοναδικού τόπου.
Το 2017, αυτό το όραμα πήρε υλική μορφή με την έκδοση του βιβλίου μου «Οι Θησαυροί του Κάμπου», από τον χιώτικο εκδοτικό οίκο Άλφα Πι / Γιάννη Παληού, με χορηγό τον αγαπητό μου φίλο και ομογενή από την Αυστραλία Παναγιώτη Χ. Γκαμπράνη. Πρόκειται για μια συνε-χή μελέτη από το 2004 έως σήμερα, η οποία συνεχίζεται με στόχο την έκδοση μιας δεύτερης, επαυξημένης έκδοσης.
Στο βιβλίο επισκεπτών της έκθεσης Πικιώνη στο Μουσείο Μπενάκη έγραψα:
«Η έκθεση του Δημήτρη Πικιώνη δεν είναι μόνο αρχιτεκτονική μνήμη, αλλά ζωντανή παρακα-ταθήκη. Ως αρχιτέκτονας από τη Χίο, νιώθω βαθιά συγκίνηση βλέποντας το βλέμμα του πάνω στον τόπο μου — ένα βλέμμα που με ενέπνευσε και συνεχίζει να με καθοδηγεί στις δικές μου καταγραφές στον Κάμπο της Χίου. Ευχαριστώ για αυτή τη σιωπηλή αλλά ουσιαστική συνομι-λία στον χρόνο.»
Ο Κάμπος δεν είναι απλώς ένας τόπος. Είναι μνήμη, ιστορία, αρχιτεκτονική ταυτότητα και πολιτιστική ευθύνη. Και αυτό το ταξίδι συνεχίζεται…
Για περισσότερες πληροφορίες & βιβλιογραφία
- Ευάγγελος Ν. Κοτατής – Evangelos N. Kotatis, Οι Θησαυροί του Κάμπου, Άλφα Πι, Χίος, 2017, 216 σελίδες, ISBN: 978-618-5117-78-8 — Διγλωσσική έκδοση, Ελληνικά–Αγγλικά
- Πτυχιακή Διατριβή: Evangelos N. Kotatis, The domestic architecture of Chios as seen through the eyes of Dimitrios Pikionis and Arnold C. Smith – Main emphasis on Kampos region, De Montfort University of Leicester, (UK) 2004–2005 — Αντίγραφο κατατεθειμένο στη Βιβλιοθήκη Κοραή
- Δημήτρης Πικιώνης, Η Αρχιτεκτονική της Χίου, Ίνδικτος, επιμέλεια Αγνή Πικιώνη, Αθήνα, 2000
- Arnold Clarence Smith, The Architecture of Chios: Subsidiary Buildings, Implements, and Crafts, A. Tiranti, Λονδίνο, 1962 — με πρωτοβουλία και χρηματοδότηση Philip P. Argenti